Wednesday, July 17, 2019

Их хурлаас ерөнхийлөгчөө томилдог бол...

Их хурлаас ерөнхийлөгчөө томилдог бол...

Одоогийн үндсэн хуулиар засаглалыг бүтээхдээ дэлхийгээс таарах, таарахгүй олон зүйлийг хуулж нийлүүлээд "үхрийн бөөр" шиг юм болгочихсон нь манай улсын засаглалын үндсэн хуулийн хямралыг бий болгосон байдаг. Энэ нь эргээд хөгжлийн чөдөр болдог. Энэ чөдрийг бид заавал мултлах ёстой.

1992 оны үндсэн хууль хийгч гэгчид Англи, Япон, Канад зэрэг хаантай ардчиллыг олж үзээд хаангүй байж байж, тэднээс Ерөнхий сайд гэгчийг хуулаад хаангүй атлаа ерөнхий сайдтай хээв нэг болчихов. 

Тэгснээ тэд бас Америк, Орос, Франц зэрэг хаангүй харин бүгд найрамдах (Re-public) улсад очиж үзээд Ерөнхийлөгч гэдгийг хуулаад хуулиндаа бас тавьчихав.
Эргээд харсан тань хаантай юм шиг атлаа хаангүй, ерөнхийлөгчтэй юм шиг атлаа ерөнхийлөгчгүй, ерөнхий сайд биш ерөнхий сайдтай улс болоод учраа бүр олохоо байчихсан байгаа юм.

Ийм учраас манай улс одоо Хаанаа хаа явааг олж мэдэхээсээ өнгөрсөн тул бид бүгд найрамдах улсын засаглалын зарчмыг барьж, гэхдээ өөрийн орны онцлогт нийцүүлж нэг танхим, цөөхөн гишүүнтэй парламентийн засаглалтай бүгд найрамдах улсыг бүтээх үүднээс засаглалаа нэг аятайхан найрсуулж хуульчлах ёстой.

Үүний тулд хувьсгалын дайны үндэсний түвшний том хэлэлцүүлэг хийх хэрэгтэй. Яараад яахав.

Засаглалын зөрчил дээр хувьсгал болдог, бас хувьсгалаар засаглалын хэлбэр өөрчлөгддөгийг санах хэрэгтэй.

Энэ талаар миний санал нэн тодорхой юм. Ийм юм.

"Манай улс " Их хурал" нь хаан шиг эрх үүрэгтэй улс байх ёстой.Гэхдээ уламжлалаа бодож ерөнхий сайд биш харин ерөнхийлөгч гэсэн үгийг гүйцэтгэл засаглалд хэрэглэнэ. Тэгээд ерөнхийлөгчөө гүйцэтгэлийн засаглалын тэргүүн шиг үзэж их хурлаас томилдог, бас огцруулдаг байх юм. Ерөнхийлөгч засгаа бүрдүүлнэ. Ерөнхийлөгч засагтаа дэд ерөнхийлөгч шиг эрх үүрэгтэй байх ерөнхий сайдтай байж болно"

Ингэж байж энэ улсын засаглал хуулбарлах, хулгайлах сэтгэлгээний горь болсон "үхрийн бөөр" шиг бөөгнөрсөн, нийцэлгүй, тэгээд, чадамжгүй засаглалын хэлбэрээс нэг салж "Их хурал" хаантай хүчтэй төр засгийг бүтээж чадна.

Хоёр толгойтой могой холдоггүй шиг хоёр хаантай улс хөгждөггүй.

"Их хурал" хаантай түүнээс гүйцэтгэлийн засаглалын тэргүүн болох ерөнхийлөгч, бас шүүх засаглалын удирдлагыг хэлэлцэж олонхийн саналаар томилдог улс болбол энэ улс мөн ч их хурдан дэвжинэ дээ.

Эсрэгт нь харин ардчилал нэрийн дор хар массын мунхаглал дор хэн ч хаан болж, хааш нь ч энэ түмнийг яаж ч залж, залилж мэдэхээр аюултай, эмзэг байдалд энэ улс яг л өнгөрсөн 30 жилд их өөдгүй явж ирсэн шигээ байсаар эцэстээ сөхөрч мэдэхээр байна. Ийм л замнал харагдаж байна.
Болгоомжтой байх цаг. Мэдлэгээр хөтөлдөг эрин. Үүнийг төр засгаа хуульчлан бүтээх үедээ нийтээрээ их эргэцүүлбэл зохино.

Ц.Лувсандорж
2019 оны 7 дугаар сарын 17-ны өдөр

Monday, July 15, 2019

Наадмаа ашигтай бизнес болгоё. Ойгоо утгатай тэмдэглэл байлгая

Наадмаа ашигтай бизнес болгоё
Ойгоо утгатай тэмдэглэл байлгая
Наадам Game. Тэгэхээр аливаа наадам сонирхогчидтой байж түүндээ үйлчилж байж л зах зээл санхүүгийн хувьд орших юм. Гэтэл манай энэ наадамд нэг талаас наадам, нөгөө талаас хувьсгал, ой энэ тэр зүйлтэй холилдон төржөөд юу ч биш болчихоод байгаа юм. Ялгамаар байна.
Тэр олон ой, мойгоо яг зөв огноогоор намууд хийгээд холбогдох этгээдүүд байдаг бол утгатай үнэ зөв тэмдэглэдэг больё.
Наадмаа уламжлалт соёл гэж байгаа бол бөх, сур, морио орчин цагт нийцүүлээд маш хямд зардлаар маш хөнгөн авсаархан, бас утгатай, ашигтай байлгая.
Жишээ нь, жилийн шилдэг 16 бөх барилдуулаад болох. Энэ нь 1-2 цагийн үйл ажиллагаа байх. Эдний нэг нь түрүүлэх нь спортын утгаар мэдээж тул утга нь ижил. Хоёр өдөр барилдаж байна гэх уйтгартай нэг хэвийн үйл ажиллагааг харах завтай хүн цаашид байхгүй болно. Одоо ч тийм л болж байгаа. Цахим хурдтай эрин шүү дээ.
Морь мөн адил. Давжаа биетэй том хүмүүсээр морь унуулдаг болох. Хүүхдийн хөдөлмөрийн мөлжлөгийг эндээс салгах. Тэгээд шилдэг 16 морь уралдуулдаг болох. Үүнд ихдээ 3-4 цаг зарна биз.
Сурыг олимпид оруулах. Эсвэл бүр болих. Одоо нум сумаар байлдаж байх цаг биш. Түүнд суралцаад байна гэж цагаа үрж байх шаардлагагүй. Зүгээр л тоглоом, шоу бизнес байдалтай болгосон үйл ажиллагаа төдий зүйл байлгах.
Бас наадам, тэр ой мойгоо улс орон даяар нэг өдөр нэг цагт явуулдаг болох. Тэгэхгүй бол сум, дүүрэг, довны гэх мэтээр наадам, найр намаржингаа, бүүр цаашилбал жилжингээ болдог болов. Энэ улс ямар наадам,найрын улс биш дээ.
Ингэхэд одоо хүртэл явж ирсэн наадмын энэ их өртөгтэй зардалтай, холион бандан болсон байдал зүгээр л өөрөө арилж, түүнд татвар төлөгчийн мөнгөнөөс зарах, үрэх шаардлага ч үгүй болж харин үр дүнгээ мөнгөөр монгол хүнд л өгч эхэлнэ.
Харин наадмыг мэргэжлийн холбоод элбэг аваад явчихна. Тэр нь тэдний хөөрхий санхүүгийн хувьд орших бас нэг боломж, хэлбэр юм. Түүнийг төр булаан авах бас хэрэггүй юм. Ардчилсан улсын төр өөр үүрэгтэй байдаг.
Энэ бүхний дүнд наадам цаашид хөгжиж орших байраа, замаа зөв, төв олно.
Дүнд нь бөх, сур, морь гэж яваа энэ олон хүмүүс түүнд хайран залуу насаа үрэн биеэ эвдэхгүй болж багаасаа эрдэм номд л шамдан суралцаж урт насалж үр бүтээлтэй амьдардаг болох юм. Энэ зуун тань 13 дугаар зуун биш харин зөвхөн шинэ мэдлэг, шинэ чадварын зуун, түүний олж нээх, олж эзэмших өрсөлдөөний зуун шүү дээ.
Энэ мэтээр бодох зүйл олон байна аа. Зах зээлийн харилцаанд шилжүүлж, төр, төр бусыг ялган наадам, ойгоо тэмдэглэдэг больё.Одоо холилдчихоод байна, тэгээд бүүр бандан болчихоод байгаа юм. Ингэхдээ бас 21 дүгээр зууны иргэншил, дэвшил, цахим хурдыг тооц.
Наадмаа ашигтай бизнес болгоё.
Ойгоо утгатай тэмдэглэл байлгая.
Наадмаас хэмнэе, ойгоо утгатай болгоё гэсэн энэ сэтгэлгээгээр цаашид манай улс өрөө төлж дуусах хүртэл, Азийн баар биш харин Азийн Бар улс болтол бүх нийтээрээ хэмнэлтийн горимд шилжицгээе.
Дэлхийн тэргүүн өртөн атлаа бид тань дэлхийн тэргүүн баян шиг тансаглах юм. Найрлах юм. Наадах юм.
Наадмаа, найраа багасгая. Хэрэглээгээ хэмнэлтийн горимд оруулья. Сэтгэлгээ, хандлагаа өөрчилье. Үүний тулд боловсролдоо үнэн бодит чанарыг авчрах хувьсгал хийе.
21 дүгээр зуунд арай өөр амьдарцгаая, монголчууд аа!
Энэ улсын 21 дүгээр зууны эзэд хойч үедээ ухаалаг, гэгээлэг нийгмийг өвлүүлцгээе, энэ цагийнхан аа!
Ц. Лувсандорж
2019 оны 7 дугаар сарын 15-ны өдөр

Sunday, July 14, 2019

Архины тэнэгрэлээ эхлээд ял

Архины тэнэгрэлээ эхлээд ял

Австрали улсад 2010 оны байдлаар 20 хүүхдийн 8 нь өөрөөр хэлбэл, 5 хүүхдийн 2 нь архинаас үүдэлтэйгээр бий болдог тархи, мэдрэлийн өвчтэй гэж оношлогдсон байдаг. Энэ баримтад үндэслэн энэ улс архи, виноны хэрэглээний эсрэг нилээд чухал бодлого хэрэгжүүлж түүний эсрэг үндэсний түвшний том кампанид ажил өрнүүлж байж билээ.

10 жилийн ийм ухаарал дор тэд тэнд архины тэнэгрэлээ мэдээж ялсан байлгүй дээ, одоо.

Манай улс өнгөрсөн 30 жилд архийг чингэлэг чингэлэгээр оруулж, хот хотоор үйлдвэрлэж, хоол мэт хүнсний дэлгүүрт зарж, айл бүхэнд картлан хүргэх бодлого хэрэгжүүлснээр өнөөгийн бид ч хэтэрхий спиртлэг байж ирэв.

Тэгэхээр Австралид сонсогдох тэр тоо манай улсын хувьд нилээд өндөр байх нь их тодорхой!

Манай улсын хэдэн хүүхдийн хэдэн нь архины төрмөл тэнэгрэлтэй төрдөг вэ?

Энэ асуудалд холбогдох байгууллага нь хариулт өгч, дүнг үндэсний аюулгүй зөвлөл анхааралдаа авч архины эсрэг үндэсний аян өрнүүлээч!

Гудамжинд архичид тун их олширч байна. Тэд бүр залуужаад, эмжээд байна. Энэ тэнд л хэвтэж байна. Таарч л байгаа биз дээ, та нар.

Монголчууд бид эхлээд энэ архины тэнэгрэлээ ялах хэрэгтэй.

Дараа нь яахав бусад ялалтуудаа бий болгоно биз!

Ц.Лувсандорж

2019 оны 7 дугаар сарын 15-ны өдөр

Боловсрол, боловсрол, боловсрол. Сэр

Боловсрол, боловсрол, боловсрол. Сэр

Ингэж хэлээд зүтгээд байгаагийн цаана бидний мунхаглал, тэнэглэлээс түмэн олноо салгах туйлын хүслэн нуугдаж байдаг юм.

30 жил боловсролоо хаясан өнөөгийн монголчууд бидний мунхаглал, тэнэглэл, хийрхэл, дэмийрэл бүх түвшиндээ бүр хэтэрчихээд байна. Дэлхийн иргэншил 21 зуундаа ирчихээд байна. Үнэн хэлж, мөн чанарыг таньснаа хүн төрөлхтөн тэнэглэн шатааж байснаас хойш бүр хэдээн зуун өнгөрчихөөд байна. Гэтэл монголчууд бид үндэсний мунхаглал, тэнэглэл, дэмийрэл, хийрхэлдээ л байж байна. Энэ нь бүр элдвээр хэтэрчихээд байна.

Томчуудын индэр дээрээс хэлж байгаа үгийн утгын угийг шинж дээ, нэг. Юу хэлж байна аа?

Ардын хийж байгаа үйлдлийн тэнэглэлийн эх үндсийг хар даа, нэг. Ямар мунхаг байна аа?

Архины тэнэглэл тал нутгаар хаа сайгүй л тэнэж явна, таараа биз. Архинд яасан их хорлогдоо вэ?

Шашины мунхаглал монгол нутгаар газар сайгүй л хэрж явна, уулзаа биз. Шашинд яасан их талихуулаа вэ?

Хичээл сургалт хаа сайгүй хий дэмий хэрэггүй зүйлээр дүүрсэн байна, мэдрээ биз. Хайран цагаа дэмий зүйлд яасан их үрээ вэ?

Үнэлэмж, үнэ цэнэ хаа сайгүй худал хуурмагт дээрэлхүүлж эдлүүлж байна, хараад биз. Үнэн энд яасан их дорд болоо вэ?

Сэхээтэн хэд нь хаа сайгүй хөдөлмөрийн мөлжлөг дор хөлсөөрөө амь зуух гэж тийчилж байна, үзээд биз. Мэдлэг чадвар энд яасан их цэнэгүй болоо вэ?

Монгол нутаг даяар ингэж газар сайгүй, хаа сайгүй бүр түвшин, түвшиндээ үржиж цэцэглэж газар авч байгаа нийтийн энэ мунхаглал, тэнэглэл, дэмийрэл, хийрхлээс бид боловсролын тогтолцоог үндсээр өөрчилж байж л салж чадна. Энд хувьсгал хэрэгтэй. Хувьсгал хийгдэнэ.

Ийм учраас боловсрол, боловсрол, боловсрол.
Тийм учраас сэхээрэл, сэхээрэл, сэхээрэл.

Ингэж эс чадвааас энэ улс тэнэглэл, мунхаглал, дэмийрэл, архидалт, тэнэглэл, хийрхэлд буцалтгүй бүр шивлээ. Сэр.

Ц.Лувсандорж

2019 оны 7 дугаар сарын 14-ний өдөр

Wednesday, July 10, 2019

Монгол парадокс монгол гажиг

Монгол парадокс монгол гажиг

"Хүн амын дундаж орлогоор дэлхийд тэргүүлдэг 350 сая хүнтэй АНУ-д 2018 оны байдлаар "Тoуоta LC" 3200 ширхэг зарагдсан байхад хүн амын дундаж орлогоор дэлхийд дорд жагсаж доог болсон, өндөр зиндааны мэргэжилтэн болох профессорын нэг цагийн ажлын хөлс 4 доллараас хэтэрдэггүй 3 сая хүнтэй манай улсад мөн онд тэр "Тoуоta LC" 2000  ширхэг зарагдсан байна" гэнэ.

Энэ бол гаж зүйл. Энэ гаж байдал нь мэдлэг, ур чадвараа шингээсэн мэргэжлийн нэг цагийн ажил, хөдөлмөрөө зарж амьдардаг дэлхийн олон хүний амь зуудаг жишигт үнэн үл нийцсэн зүйл мөн. Монгол гажиг, дэлхийн монгол парадокс.

Дэлхийн монгол парадокс болох энэ гажиг өнөө цагийн монгол хүнд бол харин тийм ч хачин гажиг биш. Үүний цаана гурван том шалтгаан л бий. Нэг нь өмч хувьчлал, нөгөө нь төрийн алба, үйлчилгээний авилгалжилт, гурав дахь, яахав, малжилт. Тэгээд гурван том бүл л бий.

Энэ улсын 70 жилийн турш босгосон улсын хөрөнгийг өмч хувьчлал, 20 дугаар тогтоол гэх мэтээр дурдаж болох бодлогоор гэгчээр авсан хэдхээн этгээдүүд энэ улсад мөнгөө одоо бүр үрж ядаж, барж ядаж байдаг. Тэд ажил хийдэггүй. Харин улс төр л хийдэг. Тэдний сургуулийн насны хүүхэд гэхэд л дэлхийн шилдэг их сургуулиас үнэтэй, зардалтай, төлбөртэй хувийн сургуульд энд тусгайлан сурч байдаг. Тэдэнд хүүхдээ сургуульд нь ямар машинаар хүргэж өгөх нь том асуудал болдог. Энэ нь эдний гажиг юм. Ийм гажигтай айл энд нилээд хэд байх тул тэд жилд, улиралд нилээн хэдэн "Тoуоta LC" авч сольсон байж таарна. Эд бол "Тoуоta LC" -ын монгол нэгэн худалдан авагч бүл мөн.

Төрийн албанд насаар зүтгэсэн гэх, гааль татвар, шүүх, их хурал, засагт насыг барьсан гэх нилээд хэдэн монгол энэ хугацаанд тэрбумтан болсон байдаг. Түүнийг төрөөс төрсөн тэрбумтан гэдэг. Тэд ажил хийдэг. Гэхдээ төрийн албаа ашиг болгодог ажил хийдэг. Тэгээд тэд эрх мэдэл, ажил үүргээ авилга хээл хахуульд идүүлдэг. Тэд нар хоорондоо өрсөлдөж бас хэдэн "Тoуоta LC" авсан байж таарна. Эд бол мөн "Тoуоta LC" -ын монголын бас нэгэн худалдан авагч бүл юм.

"Тoуоta LC" -ыг авсан гурав дахь бүл бол,яагаав, нөгөө малчид. Үндсэн хуулиар мал нь төрийн хамгаалтад байдаг учраас мал нь аяараа өсөж малчнаа маллаж байдаг. Мах, сүү, ноос ноолуур, өтөг бууц гээд малнаас хаях зүйл үгүй тул малчид гэж татвар ч төлдөггүй зүгээр л малаараа маллуулж бэлэн мөнгө олж байдаг тул энэ бүл малаараа олсон мөнгөө яахаа мэдэхгүй, яахав гэж, "Тoуоta LC" -ээс хэдийг авсан байж таарна. Эд бол "Тoуоta LC" -ын монголын бас нэгэн худалдан авагч бүл мөн.

Нэг хүнд оногдох "Тoуоta LC" -ын тоогоор дэлхийн баян оронг хол даваад гарчихсан манай улсын дээр дурдсан гурван бүлийн худалдан авах чадвар бол жам ёсны биш, харин өнөө цагийн монгол гажиг юм.

Гажиг арилдаг. Ийм гажиг арилахад нэг үе л хангалттай байдаг.

Энэ гажиг арилахад энэ улсын худалдан авалт аяандаа жамаа дагаж замдаа орно.

Тэр цагт дэлхийн энэ монгол парадокс монголчууд бидний дэлхийжсэн ухаарал байх болно.

Ц. Лувсандорж

2019 оны 7 дугаар сарын 11-ний өдөр

Monday, July 8, 2019

Тамхи татангаа урд бүү таахалз

Тамхи татангаа урд бүү таахалз

Тамхи архи шиг л хор мөн. Тамхи хор яахав тамхичны дүр зуурын стресс тайлах арга хэрэгслэл байж мэднэ. Тамхи үнэндээ харин хэний ч гангараа биш.

Гангарч байгаа юм шиг яг урд тамхи татангаа таахалзан яваа тань ганган, гоё бус харин мангар, тэнэг, бүдүүлэг авир. Иргэншээгүй хэсэг тань мөн. Тамхинд урдаас зайлж, олноос холдож зогсож эдлүүл.

Ард тань тамхи татдаггүй, тамхины үнэрээс зугтдаг олон хүн явааг нэг ухаарч урд тамхи татангаа бүү таахалз.

Ардчилал яриад аагтай нь аргадах бус харин арчаад өгч мэднэ.

"Таны тамхинд ард яваа олон хүн хордож байх ёстой юм уу" гээд л эхэлнэ дээ. .. Тэгээд хуулиар ярина даа... Гуулиар торгоно доо ...

Иймд урд тамхи татангаа бүү таахалз. Энэ тань гоёл биш мунхагла, тамхичид аа!

Таахалзангаа урд явж тамхи бүү тат. Тэр нь тэнэглэ, гангараа биш, тамхичин аа!

Ц.Лувсандорж

2019 оны 7 дугаар сарын 9-ний өдөр

Үнэн болсон яриа

Үнэн болсон яриа

Сая ЕБС-ийн хоёр багш орж ирээд, элдвийг хөөрч байгаад ярианыхаа төгсгөлд нэг нь тэгснээ ингэж хэлэв.

"Бид муу ангийн багшдаа гавьяат багш цол авч өгөхөөр болсон"

Тэгэхээр "Тэр чинь тэгээд юу гэсэн үг вэ" гэв.

Гэтэл мань эр "Манай ангийнхан шаардлагатай мөнгийг нь цуглуулж байгаа.30 сая л юм байна лаа. Муу ангийн багшдаа гавьяатыг нь авч өгнө ..." гэх.

Тэгэхээр нь "Танай тэр багштай бараг адил атлаа гавьяатгүй, зүгээр мөрөөрөө аятай сайхан амьдарч яваа зөндөө л багш нар байж л байна ш дээ" гэв.

Гэтэл "Гавьяат цол тань авчихад мөнгө ш дээ. Сар бүр 200 мянга гээд 10 жил гээд бод доо" гэж хэлчихээд тэд инээлдээд гарах юм.

Энэ улс бүхнээ зарах нээ.

Ц.Лувсандорж

2019 оны 7 дугаар сарын 8-ны өдөр